1. Tên ngành ở Đức không nói hết những gì sinh viên sẽ phải học

Đây là nhầm lẫn cơ bản nhất. Khi tìm hiểu từ Việt Nam, phụ huynh thường phải dịch tên ngành sang tiếng Việt để hình dung con sẽ học gì. Nhưng tên ngành chỉ cho biết lĩnh vực chung, còn nội dung thực tế phải nhìn vào chương trình của từng trường.

Maschinenbau chẳng hạn thường được hiểu là Kỹ thuật cơ khí. Nghe tên, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến máy móc, ô tô, sản xuất và cho rằng một học sinh khá Toán – Lý, thích máy móc sẽ phù hợp. Nhưng mở chương trình học ra sẽ thấy câu chuyện rộng hơn rất nhiều. Trong Modulhandbuch của Bachelor Maschinenbau tại TU Darmstadt có những học phần như Toán dành cho Cơ khí, Cơ học kỹ thuật, Vật liệu, Công nghệ chế tạo, thiết kế trên máy tính, Cơ điện tử, Nhiệt động lực học, Điều khiển... 

Điều đó có nghĩa một học sinh thích ô tô chưa chắc đã thích thiết kế kỹ thuật; một bạn học khá Toán – Lý ở phổ thông cũng chưa chắc phù hợp với cách học Toán và Cơ học ở bậc Đại học. Có những phần như CAD, bản vẽ, thiết kế hay mô hình kỹ thuật mà nếu chỉ đọc tên ngành bằng tiếng Việt, cả phụ huynh và học sinh rất khó hình dung đầy đủ.

Thực tế NDF từng gặp những gia đình đã tìm trường, thành phố và cả cơ hội việc làm cho con khá kỹ, nhưng khi hỏi “Con đã xem những môn bắt buộc của ngành chưa?” thì mới nhận ra chưa từng làm việc đó. Vấn đề không phải họ không tìm hiểu, mà là đã tìm rất nhiều thông tin xung quanh ngành nhưng chưa đi vào chính những gì con phải học.

Vì vậy, trước khi chọn, cần mở Modulhandbuch – tài liệu mô tả chi tiết các học phần và Studienplan – kế hoạch học tập – của chính chương trình định đăng ký. Phụ huynh không cần hiểu hết từng môn chuyên ngành, nhưng ít nhất phải biết ba, bốn năm tới con sẽ học những nhóm kiến thức nào. Biết tên ngành chưa đủ, phải biết bên trong ngành đó con thực sự sẽ học gì.

2. Ngành dễ xin việc chưa chắc phù hợp với năng lực của con

Cơ hội việc làm sau tốt nghiệp đương nhiên là điều gia đình quan tâm. Đức mạnh công nghiệp nên Kỹ thuật được chú ý, IT phát triển nên Công nghệ thông tin hấp dẫn, các lĩnh vực liên quan đến Y tế cũng thường được quan tâm vì nhu cầu nhân lực. Những tính toán này không sai, nhưng cơ hội việc làm chỉ nên là một phần của quyết định.

Một học sinh khá Toán – Lý có thể có nền tảng tốt để tìm hiểu Kỹ thuật, nhưng điểm số đó chưa đủ để kết luận bạn phù hợp với một chương trình nặng Toán kỹ thuật, Cơ học, thiết kế và yêu cầu khả năng tự học cao. Tương tự, học tốt Sinh – Hóa cũng không tự động đồng nghĩa Y, Dược hay một ngành khoa học liên quan sẽ là lựa chọn phù hợp nhất. Năng lực cần được nhìn rộng hơn điểm số, bao gồm sở trường, cách tư duy, khả năng tự học và mức độ phù hợp với chính nội dung của ngành.

Đây là điều dễ bị che khuất khi gia đình tập trung quá nhiều vào đầu ra. Phụ huynh có thể nhìn thấy thị trường Đức cần kỹ sư, nhưng người phải học và thi Cơ học kỹ thuật lại là con. Một ngành đang có nhu cầu nhân lực cao cũng không có nhiều ý nghĩa nếu người học phải vật lộn với chính chương trình đó trong nhiều năm.

Tiếng Đức cũng không thay đổi nguyên tắc này. B2, C1 hay TestDaF tốt là lợi thế rất lớn, nhưng tiếng Đức vẫn là công cụ để tiếp nhận và sử dụng kiến thức. C1 không thể thay thế nền tảng Toán khi học Kỹ thuật, cũng không thể thay thế khả năng tự học hay năng lực chuyên môn mà từng ngành yêu cầu.

Vì vậy, bên cạnh câu hỏi “ngành này sau tốt nghiệp có cơ hội việc làm thế nào?”, gia đình cần đặt thêm một câu hỏi quan trọng không kém: “Năng lực và sở trường của con có thực sự phù hợp với ngành này không?” Một ngành có thị trường việc làm tốt không tự động trở thành lựa chọn tốt với mọi học sinh.

3. Trường top không có nghĩa ngành nào cũng top

Một cách chọn rất quen thuộc là ưu tiên trường lớn, trường nổi tiếng hoặc trường có ranking cao. Nhưng tại Đức, danh tiếng chung của một trường không đủ để kết luận rằng chính ngành con muốn học tại đó cũng là lựa chọn phù hợp nhất.

Ngay CHE University Ranking cũng không xây dựng một bảng xếp hạng tổng duy nhất để tìm ra “trường Đại học tốt nhất”. Hệ thống này đánh giá theo từng ngành và nhiều tiêu chí khác nhau, bởi không có một cơ sở đào tạo tốt nhất ở tất cả các lĩnh vực. 

Điều gia đình cần xem vì vậy là chính chương trình định đăng ký. Cùng một ngành nhưng mỗi trường có thể có các hướng chuyên sâu, cấu trúc môn học và mức độ tiếp xúc với thực tế nghề nghiệp khác nhau. Có trường mạnh về một lĩnh vực nghiên cứu cụ thể, trong khi trường khác lại phù hợp hơn với hướng chuyên môn mà học sinh muốn theo. DAAD cũng lưu ý các loại hình Đại học tại Đức có những trọng tâm khác nhau và một số Universität chuyên sâu vào những lĩnh vực nhất định. 

Thay vì chỉ tra ranking rồi chọn trường, hãy mở chương trình của chính ngành đó để xem môn bắt buộc, hướng chuyên sâu, tỷ trọng lý thuyết – thực hành, cơ hội thực tập và định hướng sau Bachelor – bậc Cử nhân. Đây mới là những thứ sinh viên trực tiếp học trong ba, bốn năm tiếp theo.

Nói đơn giản, đừng chọn trường trước rồi mới xem con sẽ học gì. Hãy tìm chương trình phù hợp trước rồi mới so sánh các trường.

4. Có ngành nặng lý thuyết, có ngành thiên về thực hành

Cùng học Đại học tại Đức nhưng cách đào tạo có thể khác nhau khá nhiều. Có chương trình đặt trọng tâm lớn vào nền tảng lý thuyết, học thuật và nghiên cứu, trong khi chương trình khác dành nhiều hơn cho project, phòng thí nghiệm, thực tập hoặc các giai đoạn làm việc thực tế. Vì vậy, chỉ biết tên ngành vẫn chưa đủ, mà còn phải biết ngành đó tại trường đang chọn được đào tạo theo hướng nào.

Sự khác biệt này thể hiện khá rõ giữa Universität – Đại học thiên nhiều hơn về lý thuyết và nghiên cứu – và HAW/Fachhochschule – Đại học khoa học ứng dụng, thiên nhiều hơn về ứng dụng nghề nghiệp. Theo DAAD, Universität chủ yếu nhấn mạnh kiến thức lý thuyết và nghiên cứu, còn HAW/FH tập trung nhiều hơn vào ứng dụng; sinh viên tại HAW/FH thường có các giai đoạn thực hành, project dài hoặc cả học kỳ thực hành tại doanh nghiệp.

Điều đó không có nghĩa một hướng tốt hơn hướng còn lại. Với người có định hướng nghiên cứu và muốn đi sâu vào học thuật, một chương trình có nền tảng lý thuyết mạnh có thể phù hợp hơn. Ngược lại, nếu mục tiêu nghề nghiệp thiên về ứng dụng, chương trình có nhiều project, thực hành và tiếp xúc với doanh nghiệp có thể phù hợp hơn. HAW/FH cũng có cả chương trình Bachelor và Master, vì vậy không nên hiểu đây là một bậc học “thấp hơn” Universität. 

Cũng không nên gắn cứng một tỷ lệ như 80% lý thuyết – 20% thực hành cho cả một nhóm ngành. Tỷ trọng này phụ thuộc vào từng chương trình. Có nơi phần ứng dụng chỉ chiếm một phần nhỏ, nhưng cũng có chương trình đưa Praktikum – thực tập, Praxissemester – học kỳ thực hành, project hoặc phòng thí nghiệm vào cấu trúc đào tạo. Thậm chí có chương trình thực hành tích hợp mà mỗi học kỳ được chia thành cả giai đoạn làm việc tại doanh nghiệp và giai đoạn học lý thuyết tại trường. 

Bên cạnh lựa chọn chương trình thiên học thuật hay ứng dụng, học sinh hiện nay còn có nhiều ngành liên ngành. Wirtschaftsinformatik – Tin học kinh tế, Wirtschaftsingenieurwesen – Kỹ thuật kinh tế hay Medizintechnik – Kỹ thuật y tế là những ví dụ. Chẳng hạn, Wirtschaftsingenieurwesen tại TU Darmstadt kết hợp đào tạo Kinh tế với một khối lượng đáng kể kiến thức Kỹ thuật cơ khí. Điều này không có nghĩa ngành liên ngành mặc định cân bằng giữa lý thuyết và thực hành, nhưng nó mở thêm lựa chọn cho những học sinh có năng lực và sở thích nằm giữa nhiều lĩnh vực thay vì buộc phải chọn một nhóm ngành truyền thống.

Vì vậy, khi chọn ngành không chỉ cần hỏi “học ngành gì?” mà còn phải xem “học ngành đó theo cách nào?”. Đây là hai quyết định khác nhau nhưng đều ảnh hưởng trực tiếp đến việc học có phù hợp hay không.

5. Chưa biết chính xác ngành gì thì đừng vội chốt

Không xác định được ngay ngành học từ khi còn ở Việt Nam không đáng lo bằng việc chưa hiểu rõ nhưng đã vội chốt một ngành rồi coi đó là kế hoạch không thể thay đổi. Ở tuổi 17–18, việc học sinh thay đổi định hướng sau khi hiểu thêm về ngành, hệ thống Đại học Đức và chính năng lực của mình là điều hoàn toàn có thể xảy ra.

Điều này đặc biệt đáng lưu ý với những học sinh phải qua Studienkolleg – Dự bị Đại học. Theo DAAD, Studienkolleg thường kéo dài hai học kỳ và sau Feststellungsprüfung – kỳ thi đánh giá năng lực cuối dự bị – sinh viên có thể đăng ký những ngành phù hợp với Schwerpunktkurs – khối dự bị – đã học. DAAD cũng nói rõ người học không còn bị ràng buộc với lựa chọn ngành ban đầu, miễn ngành đăng ký sau đó phù hợp với khối dự bị tương ứng.

Vì vậy, nếu trong thời gian dự bị học sinh nhận ra ngành gia đình dự định từ Việt Nam không thực sự phù hợp, đây chính là lúc nên kiểm tra lại. Kế hoạch ban đầu hoàn toàn có thể điều chỉnh dựa trên những gì học sinh hiểu thêm về chương trình, năng lực và hướng đi của mình, thay vì cố giữ một lựa chọn chỉ vì cả gia đình đã chuẩn bị từ trước.

Điều cần tránh là đến khi đã vào Bachelor và học vài kỳ mới bắt đầu tìm hiểu lại ngành. Khi đó, việc chuyển hướng có thể kéo theo vấn đề công nhận các môn đã học, kéo dài thời gian tốt nghiệp và thay đổi kế hoạch tài chính. Chưa chọn được ngay một ngành hoàn hảo không phải vấn đề; chọn vội rồi mất nhiều thời gian để sửa mới là điều cần tránh.

Chọn ngành du học Đức vì vậy không nên bắt đầu và kết thúc ở câu hỏi ngành nào đang hot, trường nào nổi tiếng hay ngành nào dễ xin việc. Gia đình cần biết con thực tế sẽ học gì, năng lực có phù hợp không, chương trình được đào tạo theo hướng nào và lựa chọn đó dẫn đến những hướng nghề nghiệp nào sau tốt nghiệp.

Một ngành rất tốt vẫn có thể là một lựa chọn không phù hợp. Mục tiêu không phải tìm ngành “tốt nhất”, mà là tránh để con sang Đức học rồi mới phát hiện ngành đã chọn không phù hợp với chính mình.

Trung tâm tiếng Đức NDF rất vui được đồng hành cùng bạn trên hành trình chinh phục nước Đức!

TRUNG TÂM TIẾNG ĐỨC NDF

Địa chỉ: Tầng 2 Tòa nhà 285 Đội Cấn, Ba Đình, Hà Nội

Điện thoại: 0947 090 888

Văn phòng đại diện tại Đức: Bahnhofstr 37, 65510 Idstein, Deutschland

Điện thoại: 00491794395105

Website: www.ndf.vn 

FB: https://www.facebook.com/tiengduc/