THỰC TẾ: KHỦNG HOẢNG LỚN NHẤT THƯỜNG KHÔNG XẢY RA TRƯỚC KHI ĐI, MÀ XẢY RA SAU KHI ĐÃ SANG ĐỨC

Tháng thứ tư sau khi sang Đức, My (một học viên ngành điều dưỡng) người Việt nhắn cho người hướng dẫn tại Việt Nam đúng một câu:

"Nếu biết trước cuộc sống thực tế như thế này, có lẽ em đã tìm hiểu kỹ hơn trước khi quyết định đi."

Lý do không phải vì em bị lừa. Cũng không phải vì Đức không tốt như quảng cáo. Vấn đề nằm ở chỗ em bắt đầu hiểu sự khác biệt giữa "đi được Đức" và "sống được ở Đức". Trước khi xuất cảnh, em hoàn thành tiếng Đức, vượt phỏng vấn, có hợp đồng đào tạo và tin rằng phần khó nhất đã ở lại phía sau. Nhưng khi cuộc sống thực tế bắt đầu, mọi thứ hoàn toàn khác.

Buổi sáng phải có mặt tại cơ sở từ rất sớm. Trong ca làm việc phải giao tiếp hoàn toàn bằng tiếng Đức. Sau giờ làm vẫn phải học lý thuyết chuyên ngành. Cuối tuần phải tự xử lý giấy tờ, việc nhà, mua sắm, ngân hàng, bảo hiểm và hàng loạt thủ tục mà trước đây chưa từng phải làm một mình. Điều khiến em kiệt sức không phải một biến cố lớn nào. Mà là hàng chục áp lực nhỏ diễn ra cùng lúc mỗi ngày. Đây cũng là điểm chung của rất nhiều du học sinh nghề tại Đức.

Khi còn ở Việt Nam, người ta thường tập trung vào câu hỏi làm thế nào để đi được Đức. Nhưng sau khi sang nơi, câu hỏi thật sự lại là làm thế nào để tồn tại và phát triển trong môi trường đó suốt ba năm đào tạo và nhiều năm sau nữa. Nhiều người sang Đức rồi mới nhận ra mình không phù hợp với ngành đã chọn. Có người phát hiện môi trường làm việc khác xa tưởng tượng. Có người không chịu nổi cảm giác cô đơn khi sống ở một thị trấn nhỏ. Cũng có người nhận ra trình độ tiếng Đức thực tế chưa đủ để theo kịp áp lực nghề nghiệp.

Điều đáng nói là những trường hợp này không hề hiếm. Theo dữ liệu của Viện Nghiên cứu Thị trường Lao động và Nghề nghiệp Đức (IAB), tỷ lệ bỏ dở đào tạo nghề ở một số nhóm ngành dịch vụ và chăm sóc sức khỏe luôn ở mức cao trong nhiều năm. Nguyên nhân phổ biến không phải do thiếu việc làm, mà đến từ việc người học nhận ra nghề nghiệp hoặc môi trường làm việc không phù hợp với kỳ vọng ban đầu. Nói cách khác, ngay cả người Đức cũng có người bỏ giữa chừng vì nhận ra mình chọn sai nghề. Vì vậy việc một du học sinh quốc tế gặp khủng hoảng sau khi sang Đức là điều hoàn toàn có thể xảy ra.

NGUYÊN NHÂN: VÌ SAO NHIỀU NGƯỜI CHỈ SANG ĐỨC RỒI MỚI PHÁT HIỆN MÌNH ĐANG ĐI SAI HƯỚNG?

Nguyên nhân đầu tiên đến từ việc phần lớn người học phải đưa ra quyết định khi chưa thật sự nhìn thấy toàn cảnh. Ở Việt Nam, người chuẩn bị đi Đức thường tiếp cận thông tin thông qua mạng xã hội, hội nhóm, người quen hoặc các đơn vị tư vấn. Đây là điều bình thường vì họ chưa có cơ hội trải nghiệm thực tế.

Tuy nhiên, một thực tế cũng cần nhìn nhận thẳng là thị trường du học nghề nhiều năm qua đã xuất hiện xu hướng quá tập trung vào việc bán cơ hội. Người học được nghe rất nhiều về tình trạng thiếu lao động tại Đức, về mức lương học nghề, về cơ hội định cư hoặc quốc tịch trong tương lai. Những điều đó đều đúng. Nhưng đôi khi phần khó nhất của hành trình lại được nhắc tới khá nhanh.

Rất ít người hình dung rõ một học viên điều dưỡng sẽ phải đối mặt với điều gì trong một ca trực thực tế. Rất ít người hiểu cảm giác sống một mình ở một thị trấn 20.000 dân giữa mùa đông Đức sẽ ra sao. Cũng không nhiều người được chuẩn bị tâm lý rằng có những ngày họ sẽ phải tự giải quyết toàn bộ vấn đề cuộc sống bằng một ngôn ngữ chưa thành thạo.

Khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế bắt đầu từ đây. Một nguyên nhân khác là nhiều người lựa chọn ngành nghề dựa trên độ "hot" thay vì mức độ phù hợp. Điều dưỡng là ví dụ điển hình. Trong nhiều năm, đây là ngành dễ tuyển, thiếu nhân lực lớn và có lộ trình cư trú khá rõ ràng. Nhưng chính vì vậy mà không ít người lựa chọn ngành này trước khi thực sự hiểu công việc hàng ngày của một điều dưỡng viên tại Đức là gì.

Họ nhìn thấy cơ hội việc làm nhưng chưa nhìn thấy áp lực nghề nghiệp. Họ nhìn thấy khả năng định cư nhưng chưa nhìn thấy cường độ công việc. Họ nhìn thấy mức lương nhưng chưa hình dung việc phải chăm sóc người già, bệnh nhân sa sút trí tuệ hoặc làm việc trong môi trường áp lực cao mỗi ngày. Đến khi sang Đức, thực tế mới bắt đầu xuất hiện.

Một nguyên nhân khá nhạy cảm khác cũng cần được nhắc tới. Không ít người học bước vào hành trình này với niềm tin rằng sau khi sang Đức sẽ luôn có người đồng hành và hỗ trợ mình giải quyết mọi vấn đề. Nhưng thực tế, không phải đơn vị nào cũng theo học viên sau xuất cảnh với mức độ giống nhau. Có những nơi xem việc học viên sang Đức là điểm kết thúc của dịch vụ. Trong khi đó, cuộc sống thật của học viên lại mới chỉ bắt đầu. Đây là lý do nhiều du học sinh mô tả cú sốc lớn nhất không phải là tiếng Đức hay công việc, mà là cảm giác đột ngột phải tự chịu trách nhiệm cho mọi quyết định của bản thân.

GIẢI PHÁP: KHI NHẬN RA MÌNH KHÔNG PHÙ HỢP, ĐỪNG VỘI BỎ CUỘC — HÃY XÁC ĐỊNH CHÍNH XÁC VẤN ĐỀ NẰM Ở ĐÂU

Sai lầm lớn nhất của nhiều du học sinh là gộp tất cả khó khăn thành một kết luận duy nhất:

"Em không hợp với Đức."

Thực tế, đây thường là kết luận quá sớm. Điều cần làm đầu tiên là bóc tách vấn đề. Nếu nguyên nhân nằm ở ngành nghề, người học cần đánh giá nghiêm túc khả năng gắn bó dài hạn thay vì cố chịu đựng chỉ vì tiếc công sức đã bỏ ra. Tại Đức, việc chuyển doanh nghiệp đào tạo hoặc thậm chí chuyển ngành nghề không phải điều bất khả thi. Hệ thống đào tạo nghề của Đức cho phép học viên thay đổi hướng đi trong một số trường hợp nếu đáp ứng đủ điều kiện và xử lý đúng thủ tục pháp lý.

Đã có những trường hợp học viên chuyển từ điều dưỡng sang logistics hoặc kỹ thuật sau khi nhận ra bản thân không phù hợp với môi trường chăm sóc sức khỏe. Điều quan trọng là phải tìm hiểu kỹ quyền lợi của mình thông qua trường nghề, phòng công nghiệp và thương mại (IHK), phòng thủ công nghiệp (HWK) hoặc cơ quan lao động địa phương thay vì tự đưa ra quyết định cảm tính. Nếu vấn đề đến từ nơi làm việc, người học cũng cần hiểu rằng hợp đồng đào tạo không đồng nghĩa với việc phải chấp nhận mọi điều kiện.

Theo luật đào tạo nghề của Đức (Berufsbildungsgesetz - BBiG), doanh nghiệp đào tạo có nghĩa vụ đảm bảo điều kiện đào tạo phù hợp với chương trình nghề nghiệp đã đăng ký. Nếu xuất hiện các vấn đề nghiêm trọng liên quan tới chất lượng đào tạo, phân công công việc không đúng mục tiêu đào tạo hoặc môi trường làm việc có dấu hiệu vi phạm, học viên có quyền tìm kiếm hỗ trợ từ trường nghề, IHK, HWK hoặc các cơ quan tư vấn chuyên trách. Điều này rất quan trọng vì nhiều người Việt thường nghĩ rằng mình không có lựa chọn nào khác ngoài việc chịu đựng hoặc về nước.

Thực tế không hoàn toàn như vậy. Nếu nguyên nhân đến từ sự cô đơn và khủng hoảng tinh thần, giải pháp đầu tiên không phải là cố gắng chịu đựng thêm vài tháng nữa. Điều cần làm là chủ động xây dựng hệ thống hỗ trợ cho bản thân càng sớm càng tốt. Rất nhiều du học sinh vượt qua được giai đoạn khó khăn nhất không phải vì họ mạnh mẽ hơn người khác, mà vì họ biết tìm kiếm sự hỗ trợ. Đó có thể là cộng đồng người Việt địa phương, đồng nghiệp đáng tin cậy, giáo viên tại trường nghề hoặc các trung tâm tư vấn dành cho người trẻ và lao động quốc tế.

Điều cuối cùng cũng là điều quan trọng nhất. Không phải mọi khó khăn đều là dấu hiệu cho thấy bạn đã chọn sai. Có những vấn đề cần được giải quyết bằng cách thay đổi môi trường. Nhưng cũng có những khó khăn đơn giản chỉ là một phần của quá trình thích nghi.

Vì vậy trước khi quyết định bỏ cuộc, hãy tự hỏi một câu:

"Liệu mình đang không phù hợp với nước Đức, hay chỉ đang trải qua giai đoạn khó khăn mà gần như bất kỳ du học sinh nào cũng phải trải qua?"

Đôi khi câu trả lời cho câu hỏi đó sẽ quyết định toàn bộ hành trình phía sau.

Góc nhìn dành cho người đang chuẩn bị đi Đức

Nếu có một bài học lớn nhất từ những người đã sang Đức trước đó, thì đó là: đừng chỉ tìm hiểu cách để đi được Đức, hãy tìm hiểu cách để sống được ở Đức. Hãy hỏi thật kỹ về ngành nghề mình sẽ học. Hãy tìm hiểu chính xác địa phương mình sẽ sống. Hãy yêu cầu được nhìn thấy bức tranh đầy đủ, bao gồm cả cơ hội lẫn khó khăn.

Bởi rất nhiều khủng hoảng tại Đức không xuất phát từ việc cuộc sống quá khắc nghiệt, mà xuất phát từ việc người học bước vào nó với một hình dung chưa đủ thực tế.

TRUNG TÂM TIẾNG ĐỨC NDF

Trụ sở chính: Tầng 1, CT2A, Tòa nhà Housinco, Lương Thế Vinh, Thanh Xuân, Hà Nội
Cơ sở 2: Tầng 2, tòa nhà 285 Đội Cấn, Ba Đình, Hà Nội
Điện thoại: 02462531338 – Hotline: 0947 090 888
Website: www.ndf.vn
FB: https://www.facebook.com/tiengduc/