Hợp đồng Ausbildung là cam kết pháp lý không phải cách để sang Đức trước rồi tính tiếp

Ausbildungsvertrag là cam kết có giá trị pháp lý giữa người học nghề và đơn vị đào tạo. Doanh nghiệp dành một vị trí, bố trí người hướng dẫn, tổ chức đào tạo và trả lương. Người học cam kết theo đúng chương trình và thực hiện những nghĩa vụ đã thỏa thuận trong suốt thời gian Ausbildung.

Với doanh nghiệp Đức, tuyển một Azubi là kế hoạch kéo dài từ hai đến ba năm. Họ không xem chữ ký của ứng viên là sự đồng ý tạm thời. Khi hợp đồng đã được ký, doanh nghiệp kỳ vọng người học đã hiểu nghề, chấp nhận điều kiện đào tạo và sẽ nghiêm túc thực hiện cam kết đến khi kết thúc chương trình, trừ trường hợp nghiêm trọng hoặc bất khả kháng.

Trong khi đó, không ít ứng viên Việt Nam chỉ quan tâm hợp đồng có đủ để xin visa hay không. Một số người chấp nhận ký ngành chưa thực sự phù hợp vì nghĩ rằng mục tiêu trước mắt là sang được Đức, còn nghề nghiệp và doanh nghiệp đều có thể thay đổi sau.

Đây là suy nghĩ chủ quan và nguy hiểm. Người học không thể ký một nghề để sang Đức rồi tùy ý bỏ hợp đồng như nghỉ một công việc thông thường tại Việt Nam. Giấy phép cư trú được cấp để thực hiện Ausbildung. Khi không còn Ausbildung, điều kiện quan trọng để tiếp tục cư trú tại Đức cũng không còn.

Muốn chuyển nghề, học viên phải chấm dứt chương trình hiện tại, tìm doanh nghiệp mới, ký hợp đồng Ausbildung mới, xác định kỳ nhập học, đăng ký lại với cơ quan quản lý và làm việc với Ausländerbehörde về giấy phép cư trú. Nếu nghề mới khác nghề cũ, thời gian đã học trước đó còn có thể không được công nhận và người học phải bắt đầu lại từ năm thứ nhất.

Nguy hiểm nhất là chấm dứt hợp đồng khi chưa có sẵn Ausbildung mới. Người học có thể mất lương ngay nhưng vẫn phải chi trả toàn bộ sinh hoạt tại Đức. Đồng thời, Ausländerbehörde có thể xem xét lại thời hạn cư trú vì mục đích được ghi trong giấy phép không còn được thực hiện.

Luật Cư trú Đức cho phép học viên có thể được dành tối đa sáu tháng để tìm vị trí đào tạo khác nếu Ausbildung chấm dứt vì nguyên nhân họ không phải chịu trách nhiệm. Quyền này không mặc nhiên áp dụng cho người tự bỏ nghề vì không thích hoặc chủ động nghỉ ngang mà chưa có phương án thay thế.

Thực tế đã có trường hợp giấy phép cư trú của một học viên điều dưỡng ghi điều kiện hết hiệu lực bốn tuần sau khi Ausbildung chấm dứt. Khi người học không vượt qua thử việc, cơ quan ngoại kiều từng cho biết cô không thể tiếp tục ở lại làm trợ lý khi không còn chương trình đào tạo. Phương án được đưa ra là rời Đức và xin visa mới cho kỳ Ausbildung sau. 

Không phải học viên nào cũng có đủ tiếng Đức, tài chính và sự hỗ trợ để theo đuổi một quy trình pháp lý như vậy. Nếu không có Ausbildung mới hoặc không đủ điều kiện chuyển sang một loại giấy phép khác, người học có thể bị rút ngắn thời hạn cư trú và phải trở về Việt Nam.

Vì vậy, câu nói “cứ sang Đức trước rồi đổi ngành” không phải một lộ trình an toàn. Nghỉ hợp đồng cũ rồi mới tìm đơn mới là đặt quyền ở lại Đức vào một cuộc chạy đua mà người học không biết mình có kịp tìm được doanh nghiệp thay thế hay không.

Chọn sai nghề có thể khiến người học mắc kẹt suốt ba năm

Ngân sang Berlin học nghề chăm sóc người cao tuổi. Nhưng với thể trạng nhỏ bé, cô cho biết công việc đã vượt quá giới hạn thể chất của mình. Những nhiệm vụ phải nâng đỡ và chăm sóc người cao tuổi nặng hơn rất nhiều so với điều Ngân hình dung trước khi sang Đức.

Ngân đã nghĩ đến việc dừng Ausbildung. Nhưng nếu nghỉ khi chưa có phương án thay thế, cô có thể phải trở về Việt Nam trong khi những áp lực tài chính vẫn chưa được giải quyết. Cô rơi vào tình thế không nhìn thấy lối thoát: tiếp tục thì cơ thể không chịu nổi, còn nghỉ thì không biết mình có thể tiếp tục ở lại Đức bằng cách nào. 

Người học cũng có thể chọn sai chỉ vì nghe tên ngành được giới thiệu chung chung bằng tiếng Việt. Làm việc trong tiệm bánh không có nghĩa chắc chắn học nghề làm bánh. Fachverkäufer/in im Lebensmittelhandwerk – Schwerpunkt Bäckerei là nghề bán thực phẩm chuyên ngành bánh, không phải Bäcker/in là thợ làm bánh.

Nếu được giới thiệu “đơn ngành bánh” nhưng hợp đồng ghi Fachverkäufer/in, học viên có thể sang Đức mới biết công việc chính là đứng quầy, tư vấn và bán hàng. Doanh nghiệp chưa chắc làm sai vì họ đang thực hiện đúng nghề ghi trong hợp đồng. Câu “em tưởng mình sang làm bánh” không thể thay đổi văn bản hai bên đã ký.

Tên Ausbildungsberuf quyết định nội dung đào tạo, chương trình tại Berufsschule, kỳ thi và bằng tốt nghiệp. Nếu hợp đồng có thêm Fachrichtung hoặc Schwerpunkt, những mục này cũng phải được kiểm tra nguyên bản bằng tiếng Đức.

Chỉ một dòng tên nghề bị đọc qua loa có thể khiến người học phải theo đuổi một công việc không phù hợp trong suốt nhiều năm Ausbildung.

Hợp đồng có chữ ký vẫn chưa đủ nếu không biết ai quản lý và điều kiện thực tế ra sao

Xuân sang Đức học nghề nhà hàng với hợp đồng ghi 40 giờ mỗi tuần và mức lương 1.100 euro. Nhưng theo trường hợp được Đài Phát thanh Trung Đức MDR ghi nhận, nam học viên 21 tuổi phải làm trung bình 66 giờ mỗi tuần và tháng đầu tiên chỉ nhận 419 euro.

Sau khi Xuân phản đối, cậu bị chấm dứt hợp đồng và phải gấp rút tìm doanh nghiệp mới. Khi liên hệ IHK Berlin, Xuân còn được thông báo hợp đồng đào tạo không hợp lệ vì người được ghi là Ausbilder không có thẩm quyền ký và không làm việc tại nhà hàng. 

Trường hợp này cho thấy một hợp đồng có tên doanh nghiệp, chữ ký, mức lương và thời gian làm việc vẫn chưa đủ để người học yên tâm. Trước khi sang Đức, học viên phải biết hợp đồng thuộc cơ quan nào quản lý, đã được đăng ký chưa và khi nào có Eintragungsbestätigung.

Với phần lớn nghề công nghiệp, thương mại và dịch vụ, cơ quan quản lý thường là IHK – Industrie- und Handelskammer. Các nghề thủ công thường thuộc HWK – Handwerkskammer. Một số nghề y tế, chăm sóc hoặc đào tạo chủ yếu tại trường có cơ quan quản lý riêng.

Người học không cần ghi nhớ mọi cơ quan của Đức, nhưng phải biết ai chịu trách nhiệm quản lý hợp đồng của mình. Nếu doanh nghiệp không đào tạo, không trả lương hoặc sử dụng Azubi như lao động giá rẻ, đó là nơi học viên cần liên hệ thay vì chỉ tiếp tục chờ lời hứa hỗ trợ từ Việt Nam.

Ngoài những vi phạm xảy ra trong trường hợp của Xuân, hợp đồng còn hai nội dung học viên thường đọc sai là cách tính thời gian Berufsschule và mức lương brutto.

Đi học Berufsschule không phải ngày nghỉ, nhưng giờ học, thời gian nghỉ tại trường và quãng đường cần thiết từ trường đến doanh nghiệp phải được tính vào thời gian đào tạo theo quy định. Nếu học viên liên tục học cả ngày rồi quay lại làm đến tối, tổng số giờ cần được đối chiếu ngay.

Mức lương trên hợp đồng thường là brutto, tức lương trước thuế và các khoản bảo hiểm bắt buộc. Người học phải kiểm tra mức lương của từng Ausbildungsjahr, không lấy mức năm cuối làm thu nhập của năm đầu và không coi brutto là số tiền chắc chắn về tài khoản.

Hợp đồng cũng không thể tự bảo vệ người học nếu không có bằng chứng về điều diễn ra trên thực tế. Dienstplan, bảng chấm công, bảng lương và tin nhắn phân ca cần được lưu lại ngay từ đầu, không phải đợi đến khi tranh chấp xảy ra mới bắt đầu tìm kiếm.

Hợp đồng ghi 20 ngày phép chưa chắc người học được tự chọn toàn bộ

Hợp đồng ghi 20 ngày phép chưa chắc ít hơn 24 ngày, nhưng cũng không có nghĩa người học được tự chọn toàn bộ 20 ngày đó.

Mức 24 Werktage được tính theo tuần sáu ngày từ thứ Hai đến thứ Bảy. Với người làm việc năm ngày mỗi tuần, mức tương đương thường là 20 Arbeitstage. Vì vậy, chỉ nhìn vào hai con số 20 và 24 chưa đủ để kết luận hợp đồng nào có nhiều ngày phép hơn.

Điều dễ gây bất ngờ hơn là Betriebsferien. Nếu doanh nghiệp đóng cửa vào một khoảng thời gian nhất định, một phần ngày phép của người học có thể phải sử dụng cho kỳ nghỉ này.

Trong một chia sẻ công khai trên cộng đồng Azubi, một học viên cho biết khi bắt đầu Ausbildung vào tháng 9, bạn còn bảy ngày phép trong năm. Sau đó, người học mới biết bốn ngày phải được sử dụng cho Betriebsferien vào dịp Giáng sinh và năm mới. Kết quả là Azubi chỉ còn ba ngày có thể chủ động đề xuất nghỉ.

Nếu không hỏi trước, học viên có thể mua vé về Việt Nam rồi mới phát hiện số ngày còn lại không đủ hoặc thời gian nghỉ không được doanh nghiệp chấp thuận. Tự nghỉ khi chưa được duyệt còn có thể bị coi là vắng mặt không phép và ảnh hưởng trực tiếp đến hợp đồng.

Trước khi ký, người học cần kiểm tra số ngày phép của từng năm, cách tính theo Arbeitstage hay Werktage, doanh nghiệp có Betriebsferien không và bao nhiêu ngày sẽ phải sử dụng cho thời gian đóng cửa bắt buộc.

Khi thực tế khác hợp đồng đừng im lặng nhưng cũng không được tự ý nghỉ

Nếu doanh nghiệp không đào tạo đúng nghề, nợ lương, không cho đi học hoặc thường xuyên yêu cầu làm vượt thời gian, người học không nên im lặng đến khi không thể chịu đựng được nữa.

Việc đầu tiên cần làm là lưu Dienstplan, bảng chấm công, bảng lương, tin nhắn phân ca và nội dung công việc thực tế. Sau đó, học viên phải liên hệ đúng cơ quan quản lý như IHK, HWK, trường nghề hoặc đơn vị có thẩm quyền để xác minh và yêu cầu doanh nghiệp khắc phục.

Tự ý nghỉ ngay trong lúc bức xúc có thể biến một vấn đề về lương hoặc giờ làm thành khủng hoảng về Ausbildung và cư trú. Nếu muốn đổi doanh nghiệp hoặc chuyển nghề, người học cần tìm hiểu điều kiện chấm dứt, chuẩn bị vị trí đào tạo thay thế và trao đổi với Ausländerbehörde trước khi hợp đồng cũ kết thúc.

Hợp đồng không cho phép doanh nghiệp làm bất cứ điều gì, nhưng quyền của người học chỉ được bảo vệ tốt khi có bằng chứng và được thực hiện đúng quy trình.

Nếu một điều khoản quan trọng vẫn chỉ được giải thích bằng “sang Đức rồi tính”, “bên đó sẽ sắp xếp” hoặc “không thích thì đổi ngành”, đó là lý do để dừng lại trước khi ký.

Khi còn ở Việt Nam, người học vẫn có thể yêu cầu sửa hợp đồng hoặc từ chối một nghề không phù hợp. Sau khi đã sang Đức, việc sửa một lựa chọn sai có thể đồng nghĩa với mất thu nhập, xử lý lại cư trú và nguy cơ phải trở về Việt Nam.

Trung tâm tiếng Đức NDF rất vui được đồng hành cùng bạn trên hành trình chinh phục nước Đức!

TRUNG TÂM TIẾNG ĐỨC NDF

Địa chỉ: Tầng 2 Tòa nhà 285 Đội Cấn, Ba Đình, Hà Nội

Điện thoại: 0947 090 888

Văn phòng đại diện tại Đức: Bahnhofstr 37, 65510 Idstein, Deutschland

Điện thoại: 00491794395105

Website: www.ndf.vn 

FB: https://www.facebook.com/tiengduc/