Thực tập lâu tại tập đoàn lớn chưa chắc được giữ lại

Một trường hợp NDF từng biết là một bạn học khối kỹ thuật tại Đức. Từ khoảng năm hai đại học, bạn đã vào Bosch thực tập (Praktikum), sau đó tiếp tục làm công việc dành cho sinh viên đang học (Werkstudent). Tổng thời gian gắn với Bosch kéo dài gần ba năm.

Nhìn trên CV, đây là một hành trình rất đẹp. Khi chưa tốt nghiệp đã có gần ba năm tại Bosch, vì vậy bạn cũng xác định nếu có cơ hội sẽ tiếp tục ở lại công ty sau khi hoàn thành đại học.

Tuy nhiên, công việc trong thời gian còn là sinh viên chủ yếu vẫn nằm ở vai trò hỗ trợ cho bộ phận. Bạn tham gia xử lý dữ liệu, kiểm tra và chuẩn bị tài liệu kỹ thuật, làm báo cáo, hỗ trợ các đầu việc trong dự án và xử lý những công việc được giao từ nhân sự chính thức. Có những thời điểm công việc sát với chuyên môn hơn, nhưng bạn chưa phải người trực tiếp chịu trách nhiệm cho một phần công việc hoàn chỉnh như một kỹ sư chính thức.

Sau gần ba năm, bạn tốt nghiệp và muốn tiếp tục làm việc tại Bosch nhưng không được nhận vào vị trí chính thức. Bạn bắt đầu gửi hồ sơ sang những doanh nghiệp khác tại Đức.

Và đây mới là lúc vấn đề xuất hiện.

Nhà tuyển dụng Đức đánh giá kinh nghiệm Werkstudent thế nào?

Tên Bosch trên CV vẫn rất có giá trị, nhưng khi bước vào phỏng vấn, nhà tuyển dụng không dừng lại ở việc ứng viên từng làm ở đâu. Họ đi sâu vào gần ba năm đó: bạn trực tiếp tham gia dự án nào, phần việc nào thực sự do mình chịu trách nhiệm, từng tự giải quyết vấn đề kỹ thuật gì và nếu vào công ty mới thì có thể bắt tay vào làm được việc gì.

Tại Đức, sinh viên đi thực tập hoặc làm công việc dành cho sinh viên đang học (Werkstudent) là chuyện rất bình thường. Nhà tuyển dụng vì vậy cũng hiểu rõ sự khác biệt giữa ba năm làm Werkstudent và ba năm kinh nghiệm làm việc chính thức (Berufserfahrung).

Đây là lúc bất lợi của bạn bắt đầu lộ rõ. Thời gian trên CV khá dài, tên doanh nghiệp rất mạnh, nhưng phần kinh nghiệm chuyên môn có thể mang ra để cạnh tranh lại không sâu tương ứng.

Sinh viên quốc tế còn phải cạnh tranh trực tiếp với ứng viên Đức và ứng viên châu Âu. Một ứng viên Đức đã có lợi thế lớn về ngôn ngữ, cách giao tiếp và khả năng thích nghi với môi trường doanh nghiệp. Nếu người đó đồng thời đã được giao công việc chuyên môn sâu hơn trong quá trình học, cái tên Bosch trên CV của một ứng viên quốc tế chưa chắc đủ để tạo ra lợi thế.

Sau một thời gian tìm việc tại Đức không đạt kết quả như mong muốn, bạn quyết định trở về Việt Nam.

Điều khá thú vị là bộ CV đó lại phát huy giá trị rất tốt tại Việt Nam. Bằng đại học tại Đức, ngoại ngữ, kinh nghiệm học tập và làm việc ở Đức, cộng thêm gần ba năm tại Bosch tạo thành một hồ sơ mạnh. Bạn tìm được công việc tốt, thu nhập ổn định và có hướng phát triển khá thuận lợi.

Sau này, bạn vẫn muốn tìm cơ hội quay trở lại Đức. Nhưng khi quay lại thị trường lao động Đức, câu hỏi vẫn trở về đúng điểm cũ: ngoài thương hiệu doanh nghiệp trên CV, kinh nghiệm chuyên môn thực tế của bạn đang ở đâu?

Vì sao công ty nhỏ có thể dễ chuyển sang việc chính thức hơn?

Một bạn khác học công nghệ thông tin tại Đức nhưng không tìm cách vào một tập đoàn lớn. Trong những năm cuối đại học, bạn bắt đầu làm tại zollsoft GmbH, một công ty phần mềm ở Jena, bang Thüringen.

Jena không phải München, Berlin hay Frankfurt. zollsoft cũng không phải cái tên mà chỉ cần đặt lên CV là lập tức tạo được hiệu ứng như Bosch. Nhưng công ty nhỏ hơn, đội ngũ làm việc gọn hơn và sinh viên được đưa trực tiếp vào công việc của sản phẩm.

Ban đầu, bạn làm quen với hệ thống, đọc mã nguồn, kiểm tra phần mềm, xử lý những lỗi đơn giản và hỗ trợ các lập trình viên khác. Sau vài tháng, khi đã quen sản phẩm và cách làm việc của nhóm, bạn bắt đầu nhận các yêu cầu kỹ thuật (Ticket) riêng, trực tiếp sửa lỗi, chỉnh sửa một số chức năng và kiểm tra phần mình đã làm trước khi đưa vào hệ thống.

Công việc tăng dần theo năng lực. Từ một sinh viên chủ yếu hỗ trợ, bạn bắt đầu trực tiếp tham gia vào quá trình phát triển sản phẩm và tự chịu trách nhiệm cho những phần việc trong phạm vi của mình.

Bạn làm như vậy trong khoảng hai năm cuối đại học. Đến khi tốt nghiệp, công ty đã có hai năm để biết bạn làm việc thế nào, khả năng chuyên môn đến đâu, phối hợp với đồng nghiệp ra sao và có phù hợp với đội ngũ hay không. Ngược lại, bạn cũng đã quen hệ thống, sản phẩm và quy trình làm việc của công ty.

Sau khi tốt nghiệp, bạn được nhận thẳng vào vị trí Junior Software Developer, với mức lương khoảng 3.500 EUR trước thuế (brutto) mỗi tháng, tương đương khoảng 42.000 EUR brutto một năm.

Không phải một mức lương quá cao nếu đặt cạnh những vị trí IT tại các tập đoàn lớn, nhưng bạn vừa tốt nghiệp đã có hợp đồng lao động chính thức, công việc đúng ngành và quan trọng nhất là bắt đầu tích lũy kinh nghiệm của một lập trình viên chính thức ngay lập tức.

Lương thấp hơn ở thành phố nhỏ có thực sự là bất lợi?

Nếu chỉ nhìn con số lương, một sinh viên mới tốt nghiệp rất dễ bị hấp dẫn bởi München, Frankfurt hay Berlin. Nhưng mức lương chỉ thực sự có ý nghĩa khi đặt cạnh chi phí sống.

Jena nhỏ hơn, cuộc sống yên hơn và ít lựa chọn giải trí hơn những thành phố lớn. Thị trường việc làm tại chỗ cũng nhỏ hơn, đồng nghĩa nếu sau này muốn chuyển công ty thì số lượng lựa chọn ngay trong thành phố không thể nhiều như München hay Berlin.

Đổi lại, áp lực về nhà ở và sinh hoạt dễ chịu hơn. Quãng đường đi làm ngắn, nhịp sống đơn giản hơn và với mức thu nhập 3.500 EUR brutto/tháng, một người mới tốt nghiệp có thể bắt đầu cuộc sống ổn định mà không nhất thiết phải dành phần quá lớn thu nhập cho tiền thuê nhà như tại những thành phố đắt đỏ nhất của Đức.

Quan trọng hơn, bạn không mất sáu tháng hay một năm sau tốt nghiệp chỉ để tìm công việc đầu tiên. Ngay từ ngày tốt nghiệp, quá trình tích lũy kinh nghiệm chính thức đã bắt đầu.

Hai hoặc ba năm sau, nếu muốn chuyển việc, hồ sơ lúc này cũng hoàn toàn khác. Bạn không còn đi ứng tuyển với tư cách một sinh viên quốc tế từng có hai năm làm Werkstudent. Bạn đã có hai hoặc ba năm kinh nghiệm làm Software Developer chính thức tại Đức.

Nên chọn nơi thực tập thế nào nếu muốn ở lại Đức?

Nếu mục tiêu là trải nghiệm môi trường tập đoàn, xây dựng quan hệ nghề nghiệp, có một thương hiệu mạnh trên CV hoặc sau này trở về Việt Nam, thực tập tại một doanh nghiệp lớn vẫn có giá trị rất rõ.

Nhưng nếu mục tiêu là tốt nghiệp xong muốn ở lại Đức làm việc, tên tuổi doanh nghiệp không nên là tiêu chí duy nhất. Quan trọng hơn là công việc thực tế mình được giao, mức độ được tham gia chuyên môn, nhu cầu nhân sự của bộ phận và khả năng chuyển từ Praktikum hoặc Werkstudent sang một vị trí chính thức.

Trước khi dành hai hoặc ba năm cho một doanh nghiệp, hãy tìm hiểu mình sẽ làm gì ở đó, sau một năm có thể tự đảm nhiệm phần việc nào và những sinh viên từng làm tại bộ phận đó có được giữ lại hay không.

Bởi đến lúc tốt nghiệp, nhà tuyển dụng sẽ không chỉ hỏi bạn đã từng làm ở công ty nào, mà quan trọng hơn là ở công ty đó, bạn đã thực sự làm được gì.