1. Trước hết Universität và Fachhochschule là gì?

Hệ thống Đại học Đức không chỉ có một loại trường. Trong đó, hai loại hình thường gặp là Universität và Fachhochschule, hiện nay nhiều trường Fachhochschule sử dụng tên Hochschule für angewandte Wissenschaften (HAW) – Đại học khoa học ứng dụng.

Đây là những trường riêng biệt. Ví dụ, Technische Universität München (TUM) là một Universität, còn Hochschule München University of Applied Sciences là một HAW. Hai trường đều ở München nhưng là hai cơ sở giáo dục Đại học khác nhau, tuyển sinh và đào tạo chương trình riêng.

Điểm khác biệt dễ hiểu nhất nằm ở định hướng đào tạo. Universität thường chú trọng nhiều hơn đến nền tảng học thuật và nghiên cứu. HAW/Fachhochschule chú trọng nhiều hơn đến việc ứng dụng kiến thức vào thực tế nghề nghiệp. DAAD cũng phân biệt hai loại hình theo hướng này.

Nhưng đừng hiểu thành Universität chỉ ngồi học lý thuyết còn Fachhochschule chỉ đi thực hành. Sinh viên Universität vẫn có project, phòng thí nghiệm và thực tập; sinh viên HAW/FH vẫn phải học Toán, lý thuyết và kiến thức chuyên môn. Khác biệt nằm ở trọng tâm của chương trình.

Ví dụ, nếu cùng tìm các chương trình Kỹ thuật, bạn có thể gặp một chương trình dành nhiều thời gian cho nền tảng khoa học và nghiên cứu, trong khi chương trình khác có thêm Praxissemester – một học kỳ dành cho thực hành nghề nghiệp – hoặc nhiều project với doanh nghiệp. Vì vậy, khi xem một ngành, đừng chỉ đọc tên ngành mà cần mở Studienverlaufsplan – kế hoạch các môn sẽ học theo từng kỳ – để biết chương trình thực tế được xây dựng theo hướng nào.

2. Học Fachhochschule có phải bằng sẽ thấp hơn Universität?

Không. Không nên hiểu Universität và Fachhochschule theo kiểu một trường “bậc trên”, một trường “bậc dưới”.

Cả hai đều thuộc hệ thống giáo dục Đại học Đức và đều có thể đào tạo Bachelor và Master. Vì vậy, một sinh viên học Bachelor tại HAW/FH vẫn đang học một chương trình Đại học, chứ không phải một bậc đào tạo thấp hơn Bachelor tại Universität. DAAD cũng nêu rõ Bachelor và Master của hai loại hình được công nhận tương đương về cấp độ bằng.

Điều cần phân biệt là cùng cấp độ bằng không có nghĩa nội dung học giống nhau.

Ví dụ, hai sinh viên đều có Bachelor trong lĩnh vực Kỹ thuật nhưng một người có thể đã học chương trình thiên nhiều về nghiên cứu, trong khi người còn lại có nhiều project và thời gian làm việc thực tế hơn. Khi ra trường, cả hai đều có Bachelor nhưng những gì họ tích lũy trong quá trình học không hoàn toàn giống nhau.

Vì vậy, nếu một chương trình HAW/FH phù hợp với mục tiêu của học sinh hơn, không nên loại nó chỉ vì nghĩ bằng Fachhochschule “không bằng Universität”.

3. Học Fachhochschule có khó xin việc hơn không?

Đây là câu hỏi cần tách khỏi câu chuyện bằng cấp.

Doanh nghiệp không tuyển một ứng viên chỉ vì người đó học Universität hay Fachhochschule. Khi xin việc, ngành học, chuyên môn, kinh nghiệm Praktikum – thực tập, Werkstudent – công việc sinh viên liên quan đến chuyên môn, project, tiếng Đức và mức độ phù hợp với vị trí đều có thể ảnh hưởng đến hồ sơ.

Lấy một ví dụ dễ hình dung. Hai sinh viên cùng học Kỹ thuật, một người tại Universität và một người tại HAW/FH. Nếu sinh viên Universität đã có hai năm làm Werkstudent đúng ngành, còn sinh viên HAW/FH gần như chưa tích lũy kinh nghiệm thực tế, không thể nói người học HAW/FH mặc định có lợi thế chỉ vì trường thiên ứng dụng. Điều ngược lại cũng vậy: không thể mặc định sinh viên Universität dễ được tuyển hơn chỉ vì tên loại trường.

Sự khác nhau chỉ bắt đầu có ý nghĩa khi đặt cạnh công việc cụ thể. Với một vị trí thiên về nghiên cứu, nền tảng học thuật và kinh nghiệm nghiên cứu có thể quan trọng hơn. Với một vị trí kỹ thuật ứng dụng, project và kinh nghiệm thực tế có thể được chú ý nhiều hơn.

Vì vậy, nếu mục tiêu sau tốt nghiệp là đi làm tại Đức, câu cần hỏi không phải “Universität hay Fachhochschule dễ xin việc hơn?”, mà là “chương trình này giúp mình tích lũy được gì cho công việc mình muốn làm?”

4. Học Bachelor tại Fachhochschule có học Master được không?

Có.

Đây là điểm cần nói rõ vì nếu không hiểu hệ thống Đức, phụ huynh rất dễ nghĩ chọn HAW/FH đồng nghĩa với việc con đường học thuật sau Bachelor bị thu hẹp.

Ví dụ, một học sinh học Bachelor tại HAW/FH sau đó muốn đăng ký Master. Việc cần làm là xem Zulassungsvoraussetzungen – điều kiện đầu vào của chương trình Master muốn đăng ký. Trường có thể yêu cầu điểm Bachelor, trình độ tiếng, số tín chỉ ở một số nhóm môn hoặc những điều kiện chuyên môn cụ thể.

Vì vậy, không nên suy luận đơn giản:

Bachelor Fachhochschule → chỉ được học Master Fachhochschule.

Điều cần kiểm tra là Bachelor hiện tại có đáp ứng yêu cầu của chương trình Master muốn vào hay không.

Nếu gia đình đã xác định ngay từ Bachelor rằng học sinh muốn theo một Master cụ thể sau này, cách an toàn nhất là xem điều kiện của Master đó ngay từ lúc chọn Bachelor, thay vì đến khi tốt nghiệp mới kiểm tra.

5. Còn nếu muốn học tiến sĩ thì sao?

Đây là lúc sự khác biệt giữa hai loại trường cần được hiểu kỹ hơn.

Promotion – tiến sĩ tại Đức gắn với Promotionsrecht, tức quyền trao bằng tiến sĩ. Universität truyền thống có quyền này. Với HAW/FH, hệ thống phức tạp hơn: người tốt nghiệp HAW/FH vẫn có thể đi tiếp theo con đường tiến sĩ, đồng thời tại một số bang hiện đã có HAW/FH hoặc các cấu trúc tiến sĩ được trao quyền này trong những điều kiện nhất định. Quy định không giống nhau trên toàn nước Đức.

Người mới tìm hiểu không cần nhớ toàn bộ cơ chế này. Chỉ cần hiểu một điều thực tế:

Nếu mục tiêu từ đầu là nghiên cứu sâu, Master rồi tiến sĩ và theo con đường học thuật lâu dài, Universität thường là hướng nên tìm hiểu trước.

Còn nếu đang cân nhắc HAW/FH thì không cần loại bỏ chỉ vì nghe rằng “học Fachhochschule sau này không làm tiến sĩ được”. Câu đó quá tuyệt đối và không phản ánh đầy đủ hệ thống hiện nay.

6. Vậy học sinh nên chọn Universität hay Fachhochschule?

Đừng bắt đầu bằng câu hỏi “trường nào tốt hơn?”. Hãy nhìn vào cách học và mục tiêu của chính học sinh.

Ví dụ, một bạn học tốt Toán, thích tìm hiểu sâu tại sao một hệ thống hoạt động như vậy, có khả năng tự học tốt và muốn theo hướng nghiên cứu sau này có thể ưu tiên xem các chương trình tại Universität.

Một bạn khác cũng muốn học Kỹ thuật nhưng hứng thú hơn với việc làm project, thử nghiệm, giải quyết vấn đề thực tế và muốn có nhiều cơ hội tiếp xúc với doanh nghiệp trong quá trình học có thể xem kỹ các chương trình HAW/Fachhochschule.

Nhưng đây không phải bài test để cứ thuộc nhóm A thì chọn Universität, nhóm B thì chọn Fachhochschule. Sau khi xác định hướng phù hợp, vẫn phải mở chương trình của từng trường.

Chẳng hạn, nếu đang tìm Maschinenbau – Kỹ thuật cơ khí, hãy lấy 3–4 chương trình đang cân nhắc và kiểm tra rất cụ thể: học những môn nào, có Praxissemester không, có những hướng chuyên sâu nào, có bắt buộc Praktikum không và sinh viên được lựa chọn môn từ kỳ nào. Làm như vậy sẽ giúp gia đình nhìn thấy sự khác biệt thật thay vì chọn trường dựa trên một định nghĩa chung.

Nếu đến bước này mà học sinh vẫn chưa xác định được mình nên học ngành nào, thì Universität hay Fachhochschule chưa phải câu hỏi cần giải quyết đầu tiên. Trước hết cần làm rõ ngành học có phù hợp với năng lực và mục tiêu của học sinh hay không. Đây cũng là phần liên quan trực tiếp đến những nhầm lẫn khi chọn ngành du học Đại học Đức mà phụ huynh nên kiểm tra trước khi chốt trường.

Tóm lại, Universität và Fachhochschule/HAW là hai loại hình trường Đại học khác nhau tại Đức. Không nên xếp đơn giản thành trường “cao hơn – thấp hơn” hay “khó hơn – dễ hơn”. Điều cần nhìn là chương trình thực tế học gì, cách đào tạo có phù hợp với học sinh không và lựa chọn đó có phục vụ được hướng đi sau tốt nghiệp hay không.

Trung tâm tiếng Đức NDF rất vui được đồng hành cùng bạn trên hành trình chinh phục nước Đức!

TRUNG TÂM TIẾNG ĐỨC NDF

Địa chỉ: Tầng 2 Tòa nhà 285 Đội Cấn, Ba Đình, Hà Nội

Điện thoại: 0947 090 888

Văn phòng đại diện tại Đức: Bahnhofstr 37, 65510 Idstein, Deutschland

Điện thoại: 00491794395105

Website: www.ndf.vn 

FB: https://www.facebook.com/tiengduc/