Có bằng rồi có thực sự cần học Ausbildung thêm 2–3 năm?

Đây là câu hỏi NDF gặp rất nhiều khi tư vấn những hồ sơ đã tốt nghiệp cao đẳng hoặc đại học. Nếu đã học vài năm ở Việt Nam, bây giờ lại phải dành thêm vài năm Ausbildung tại Đức, cảm giác “học lại từ đầu” là hoàn toàn dễ hiểu. Đặc biệt khi đặt cạnh một offer 18A 18B có thể sang đi làm ngay và nhận mức lương của người lao động, du học nghề càng dễ trở thành lựa chọn kém hấp dẫn hơn.

Nhưng đây cũng là chỗ cần tách rất rõ giữa “có bằng” và “đã có nghề”. Một người vừa tốt nghiệp, mới đi làm vài tháng và một người đã làm đúng chuyên môn nhiều năm có thể sở hữu cùng một loại bằng, nhưng khả năng bước thẳng vào thị trường lao động Đức không giống nhau. Doanh nghiệp không chỉ nhìn người lao động đã học ngành gì mà quan trọng hơn là người đó thực sự có thể làm được gì.

Nếu đã có nhiều năm kinh nghiệm, nghiệp vụ tốt, ngoại ngữ ổn và đủ khả năng để doanh nghiệp tuyển mình vì chính chuyên môn đó, việc quay lại Ausbildung thêm vài năm có thể không cần thiết. 18A 18B lúc này giúp người lao động tận dụng nền tảng đã xây từ Việt Nam, đi làm sớm hơn và tiếp tục tích lũy kinh nghiệm ngay tại Đức.

Nhưng với người mới tốt nghiệp hoặc kinh nghiệm thực tế còn ít, vài năm Ausbildung lại có một giá trị khác. Người học vừa làm tại doanh nghiệp, vừa học tại Berufsschule, sử dụng tiếng Đức trong công việc và tích lũy nghiệp vụ theo thời gian. Với một bạn gần như chưa có kinh nghiệm nghề nghiệp, đây không đơn giản là “học thêm 3 năm” mà là quá trình từ chưa đủ khả năng làm nghề độc lập đến từng bước có một nghề trong tay.

Vì vậy, NDF không cho rằng cứ có bằng là nên bỏ qua Ausbildung, cũng không cho rằng đã học đại học thì phải quay lại học nghề tại Đức. Điều cần nhìn là phần còn thiếu trong hồ sơ hiện tại. Nếu đã có nghề, 18A 18B có thể giúp tiết kiệm một vòng đào tạo không cần thiết; nếu mới chủ yếu có bằng nhưng nghề chưa vững, chính vài năm Ausbildung lại đang xây thứ mà tấm bằng hiện tại chưa mang lại.

Offer đẹp nhưng công việc thực tế có giống như mình nghĩ?

Khi hồ sơ vẫn còn ở Việt Nam, một offer có thể nhìn rất ổn: tên vị trí rõ ràng, mức lương tốt và những gì được trao đổi về công việc đều hợp lý. Nhưng đến khi sang Đức, thứ quyết định cuộc sống mỗi ngày không còn là tên vị trí trên hợp đồng mà là từ sáng đến tối mình thực sự phải làm gì.

NDF đã biết những trường hợp sang rồi mới nhận ra phần việc thực tế khác khá nhiều so với hình dung trước đó. Công việc chuyên môn không nhiều như kỳ vọng, trong khi phải hỗ trợ nhiều đầu việc, chạy việc hoặc làm những việc thiên về sức lực. Có trường hợp thời gian làm thực tế kéo dài 10–12 tiếng trong ngày. Đây không phải tình trạng của tất cả những người đi 18A 18B, nhưng nó đã xảy ra và cũng là lý do người đi sau cần kiểm tra kỹ hơn thay vì chỉ dựa vào một offer nhìn đẹp ở Việt Nam.

Nail là một trong những môi trường NDF từng biết có trường hợp như vậy, nhưng vấn đề không nằm ở nghề nail. Nếu ngay từ đầu người lao động biết rõ mình sang làm nail, hiểu công việc, giờ giấc và thu nhập rồi vẫn chủ động lựa chọn thì hoàn toàn không có gì phải bàn. Rủi ro nằm ở việc người đi nghĩ mình sẽ làm một công việc nhưng sau khi sang mới phát hiện phần lớn công việc hằng ngày lại khác.

Thu nhập cũng cần được nhìn theo cách tương tự. Con số trên hợp đồng có thể cao hơn đáng kể so với Ausbildungsvergütung, nhưng sang Đức rồi mới bắt đầu có tiền nhà, ăn uống, đi lại và các khoản sinh hoạt hằng tháng. Nếu số tiền cuối cùng còn lại không nhiều như kỳ vọng, trong khi thời gian làm dài và công việc cũng không giúp chuyên môn phát triển, lợi thế “lương cao hơn Ausbildung” sẽ không còn đơn giản như lúc nhìn từ Việt Nam.

Du học nghề cũng không tránh được công việc nặng. Những học viên NDF đang theo sát tại Đức trong các ngành điều dưỡng, nhà hàng hay dịch vụ vẫn có ca làm, cuối tuần bận rộn, áp lực thể chất và áp lực sử dụng tiếng Đức. Ausbildung vì vậy không phải lựa chọn để được làm ít hơn hay nhẹ hơn. Điểm khác là nếu chọn đúng nghề và đúng chương trình đào tạo, những công việc người học đang làm đồng thời nằm trong quá trình tích lũy nghiệp vụ để sau đó có thể tiếp tục làm nghề với tư cách Fachkraft.

Vì vậy, NDF không cho rằng chỉ đặt lương 18A 18B cạnh Ausbildungsvergütung là đủ. Một bên cho mình thu nhập cao hơn ngay từ đầu; bên còn lại chỉ đáng để đánh đổi mức thu nhập thấp hơn nếu những năm học nghề thực sự giúp mình có thêm nghề và kinh nghiệm để sử dụng về sau. Muốn so cho đúng phải nhìn cả số tiền nhận được hôm nay lẫn giá trị nghề nghiệp còn lại sau vài năm.

Có người thân tại Đức 18A 18B là một bài toán khác

Qua những trường hợp NDF gặp, một trong những bối cảnh 18A 18B dễ phát huy lợi thế nhất là khi gia đình đã có người ở Đức và muốn đón người thân sang. Lúc này câu chuyện không chỉ là “có một offer”, mà phía Đức đã có người biết doanh nghiệp, biết chủ hoặc ít nhất có khả năng kiểm tra công việc thực tế trước khi người nhà sang.

Người thân có thể tìm hiểu công việc hằng ngày là gì, giờ giấc ra sao, mức thu nhập thế nào và môi trường thực tế có giống những gì được trao đổi hay không. Nếu chính người nhà đang làm tại doanh nghiệp hoặc có mối quan hệ đủ gần để hiểu nơi đó thì lượng thông tin người chuẩn bị sang có trong tay càng nhiều. Khi mới đến Đức, họ cũng đã có một điểm tựa nhất định trong cuộc sống thay vì bắt đầu hoàn toàn một mình.

Có người thân không bảo đảm một offer chắc chắn tốt và cũng không loại bỏ mọi rủi ro. Nhưng ít nhất người đi có thêm một lớp kiểm chứng mà một người hoàn toàn xa lạ với doanh nghiệp không có. Nếu công việc phù hợp, điều kiện rõ ràng và hồ sơ đáp ứng yêu cầu, 18A 18B lúc này có thể giúp người lao động đi làm trực tiếp thay vì phải dành thêm vài năm Ausbildung chỉ để có một lộ trình quen thuộc hơn.

Du học nghề trong trường hợp này chưa chắc là lựa chọn có lợi hơn. Nếu một người đã có nền tảng phù hợp, lại có gia đình tại Đức biết rõ doanh nghiệp và công việc đang chờ mình, vài năm Ausbildung có thể không giải quyết thêm vấn đề đáng kể nào. Đây là lý do NDF không cho rằng cứ muốn sang Đức thì du học nghề mặc nhiên an toàn và phù hợp hơn.

Nhưng khi không có người thân tại Đức, bài toán thay đổi khá nhiều. NDF cũng gặp những hồ sơ không biết doanh nghiệp, chưa từng tiếp xúc với người đang làm tại đó và phần lớn thông tin về công việc đều đến qua trung gian. Nếu thực tế sau khi sang khác với những gì đã trao đổi, người phải tự xử lý cuối cùng vẫn là người lao động. Và đây là lúc một câu hỏi khác trở nên quan trọng hơn rất nhiều: nếu công việc đầu tiên không ổn, mình có đủ khả năng để tự tìm công việc thứ hai hay không?

Nếu công việc đầu tiên không ổn bên nào dễ xoay xở hơn?

“Không hợp thì đổi công ty” nghe khá đơn giản khi mình vẫn đang ở Việt Nam. Nhưng đến Đức rồi, công việc không còn chỉ là một lựa chọn nghề nghiệp. Nó đang tạo ra thu nhập để trả tiền nhà và sinh hoạt mỗi tháng, trong khi người mới sang vẫn phải xử lý rất nhiều vấn đề của cuộc sống tại một môi trường mới.

NDF đã biết những trường hợp nhận ra công việc nặng hơn dự tính hoặc những gì thực tế phải làm không giống như đã hiểu trước khi đi. Tuy nhiên, muốn rời doanh nghiệp hiện tại lại phải tính cùng lúc nhiều việc: công việc tiếp theo ở đâu, hồ sơ hiện tại có đủ để doanh nghiệp khác nhận hay không, thu nhập trong thời gian chuyển đổi thế nào và các vấn đề cư trú cần xử lý ra sao.

Điều này không có nghĩa người đi 18A 18B phải gắn với một doanh nghiệp mãi mãi. Khác biệt nằm ở khả năng thực tế của từng người. Một người đã có nghề vững, tiếng tốt và đủ khả năng tự tìm việc sẽ có nhiều lựa chọn hơn. Nhưng nếu kinh nghiệm còn ít, tiếng chưa đủ mạnh, không có người thân tại Đức và ngay công việc đầu tiên cũng phải thông qua người khác mới có được, việc thay đổi sẽ khó hơn rất nhiều.

Đây cũng là điểm cần đặt cạnh du học nghề. Ausbildung vẫn có thể gặp doanh nghiệp đào tạo không phù hợp, môi trường áp lực hoặc phát sinh nhu cầu chuyển sang một Ausbildungsbetrieb khác. Người học nghề không được miễn khỏi rủi ro chỉ vì đang ở trong một chương trình đào tạo. Tuy nhiên, họ đang nằm trong một quá trình gồm doanh nghiệp đào tạo và trường nghề; trong những trường hợp chương trình bị gián đoạn vì lý do không thuộc về người học, pháp luật Đức cũng có cơ chế cho phép người học có thời gian tìm nơi đào tạo khác nếu đáp ứng các điều kiện liên quan.

Với một người đã đủ mạnh để tự tìm việc, điểm này không nhất thiết khiến Ausbildung tốt hơn 18A 18B. Nhưng với người còn ít kinh nghiệm, không có người thân và chưa đủ khả năng tự cạnh tranh trên thị trường lao động Đức, một lộ trình đào tạo có cấu trúc có thể tạo ra khoảng thời gian cần thiết để họ tăng tiếng, tăng nghiệp vụ và dần bớt phụ thuộc vào người khác.

2–3 năm Ausbildung thực sự đổi lại điều gì?

Nhược điểm của du học nghề rất rõ: người học phải dành vài năm vừa học vừa làm, thu nhập ban đầu thấp hơn người lao động toàn thời gian và còn phải học Berufsschule, thi cử, sử dụng tiếng Đức chuyên ngành. Với một người đã có nghề tốt tại Việt Nam, cái giá này có thể không đáng để trả.

Nhưng phần lớn những bạn trẻ NDF theo từ Việt Nam sang Đức lại bắt đầu ở một vị trí khác. Có bạn vừa tốt nghiệp THPT, có bạn đã học ở Việt Nam nhưng kinh nghiệm thực tế chưa nhiều. Những tháng đầu tại Đức, khó khăn không chỉ nằm ở nghề mà còn ở tiếng, cách giao tiếp trong doanh nghiệp, giờ giấc, trách nhiệm và khả năng tự xử lý công việc.

Sau một thời gian vừa học vừa làm, người học dần có nghiệp vụ, quen với môi trường doanh nghiệp và chuyển từ tiếng Đức học trong lớp sang tiếng Đức sử dụng hằng ngày tại nơi làm việc. Sau khi hoàn thành Ausbildung, mục tiêu không chỉ là “đã ở Đức vài năm” mà là có qualification nghề trong hệ thống Đức cùng kinh nghiệm được tích lũy trong chính quá trình đào tạo.

Đây là giá trị cần đặt cạnh lợi thế đi làm ngay của 18A 18B. Nếu đã có nghề, người lao động không cần mất vài năm để xây lại những thứ mình vốn đã có. Nhưng nếu chưa có nghề đủ vững, vài năm Ausbildung có thể chính là giai đoạn biến mình từ người cần một doanh nghiệp tạo cơ hội sang Đức thành người có nghiệp vụ để sau này tự tìm doanh nghiệp phù hợp với mình.

Vì vậy, 2–3 năm Ausbildung có phải mất thời gian hay không không nằm ở bản thân con số 2–3 năm. Nó phụ thuộc vào việc sau khoảng thời gian đó mình có thêm được thứ gì mà hiện tại chưa có. Nếu câu trả lời là nghề, kinh nghiệm và khả năng tự làm việc thì đó là một khoản đầu tư. Nếu tất cả những thứ đó mình đã có từ trước, Ausbildung có thể thực sự là một vòng đi thừa.

Sau 3 năm thứ còn lại ngoài tiền lương là gì?

Nếu chỉ nhìn ngày đầu tiên sang Đức, người đi 18A 18B thường có lợi thế về thu nhập. Nhưng NDF đã thấy cả hai kết quả sau một vài năm. Có người đi làm trực tiếp, gặp đúng doanh nghiệp và đúng công việc nên vừa có thêm kinh nghiệm tại Đức, vừa phát triển chuyên môn. Đến lúc muốn thay đổi, họ đã đủ năng lực để tự tìm những cơ hội khác. Trong trường hợp này, 18A 18B rõ ràng hiệu quả hơn việc quay lại Ausbildung.

Nhưng cũng có người đã làm vài năm mà phần việc thực tế không giúp hồ sơ nghề nghiệp mạnh lên bao nhiêu. Đến lúc muốn chuyển sang một vị trí tốt hơn mới nhận ra “đã làm ở Đức ba năm” không tự động đồng nghĩa với “có ba năm kinh nghiệm mà doanh nghiệp khác đang cần”. Nếu thời gian đi làm không giúp chuyên môn phát triển, lợi thế đi làm sớm có thể không tạo thành lợi thế dài hạn.

Với Ausbildung, ba năm đầu nhìn chậm hơn. Người học vẫn phải học, thu nhập chưa cao và chỉ sau khi hoàn thành chương trình mới thực sự bước sang một giai đoạn nghề nghiệp khác. Nhưng nếu hoàn thành đúng nghề, thứ người học mang ra khỏi doanh nghiệp không chỉ là số năm đã ở Đức mà còn có một nghề được đào tạo trong hệ thống này cùng kinh nghiệm thực tế trong quá trình Ausbildung.

Tất nhiên, điều đó chỉ có ý nghĩa khi chọn đúng nghề. Nếu chọn Ausbildung đơn giản vì muốn sang Đức nhưng bản thân không phù hợp và không muốn tiếp tục công việc đó sau khi tốt nghiệp thì vài năm đào tạo cũng có thể trở thành một cái giá rất lớn. Du học nghề không tự động tạo ra một tương lai tốt nếu ngay từ đầu người học đã chọn sai.

Nếu mục tiêu xa hơn là tiếp tục sống và làm việc tại Đức, cả hai con đường đều có thể mở ra quá trình cư trú lâu dài khi đáp ứng các điều kiện pháp luật tương ứng. Vì vậy, thay vì chỉ hỏi diện nào “dễ định cư hơn”, NDF cho rằng nên nhìn vào thứ thực tế hơn: sau vài năm, nghề và kinh nghiệm của mình có đủ để thị trường lao động tiếp tục cần mình hay không.

Vậy trường hợp của bạn phù hợp với 18A 18B hay du học nghề?

Qua những trường hợp NDF đã tiếp xúc, 18A 18B có lợi thế rõ với người đã có thân nhân tại Đức và người nhà thực sự biết doanh nghiệp, hiểu công việc cũng như có thể kiểm chứng điều kiện trước khi người thân từ Việt Nam sang. Nếu công việc phù hợp và hồ sơ đáp ứng yêu cầu, đi làm trực tiếp có thể tiết kiệm vài năm Ausbildung không cần thiết.

Ngoài nhóm này vẫn có những người đi 18A 18B rất tốt bằng chính năng lực nghề nghiệp của mình, nhưng đây không phải trường hợp NDF gặp phổ biến. NDF từng biết một trường hợp đã có nhiều năm kinh nghiệm tại các công ty quốc tế sau thời gian học tập ở Anh. Khi quyết định chuyển sang Đức để sống cùng chồng, chị tự tìm việc, tự ứng tuyển và được doanh nghiệp Đức nhận bằng chính kinh nghiệm nghề nghiệp đã có. Với một hồ sơ như vậy, Ausbildung thêm vài năm gần như không giải quyết thêm vấn đề gì; chị đã đủ khả năng bước thẳng vào thị trường lao động.

Đây là trường hợp 18A 18B phát huy đúng lợi thế: người lao động đã có nghề trước khi sang và doanh nghiệp tuyển họ vì cần năng lực đó. Nhưng những người có thể tự cạnh tranh để được một doanh nghiệp Đức tuyển trực tiếp từ Việt Nam như vậy không phải nhóm NDF gặp nhiều, đặc biệt ở những hồ sơ mới tốt nghiệp hoặc kinh nghiệm còn ít.

Nhóm NDF cho rằng cần thận trọng hơn là người đã có bằng nhưng chưa có nhiều kinh nghiệm, không có thân nhân tại Đức, chưa thể tự tìm việc, không biết doanh nghiệp và offer chủ yếu đến qua trung gian. Không thể nói những offer như vậy đều có vấn đề, nhưng càng ít khả năng tự kiểm chứng và càng phụ thuộc vào người khác để có công việc, người đi càng phải biết rõ công việc thực tế, giờ làm, thu nhập và phương án của mình nếu sau khi sang mọi thứ không giống như kỳ vọng.

Với những bạn còn trẻ, kinh nghiệm ít, chưa có một nghề đủ vững và cũng chưa có điểm tựa tại Đức, du học nghề thường chậm hơn nhưng lại giải quyết đúng phần đang thiếu. Vài năm Ausbildung không bảo đảm mọi thứ sẽ thuận lợi, nhưng nếu chọn đúng nghề và theo được chương trình, người học có thời gian xây nghiệp vụ, kinh nghiệm và khả năng tự bước vào thị trường lao động sau này.

Sau những trường hợp NDF đã gặp, điều đáng lo nhất không phải chọn 18A 18B hay chọn Ausbildung. Điều đáng lo là chọn một con đường dựa trên lợi thế của người khác trong khi điểm xuất phát của mình hoàn toàn khác họ. Người đã có nghề, có khả năng tự tìm việc hoặc có thân nhân tại Đức kiểm chứng được công việc có lý do để tận dụng lợi thế của 18A 18B. Người còn ít kinh nghiệm, chưa có nghề đủ vững và chưa có điểm tựa lại có lý do để chấp nhận vài năm Ausbildung nhằm xây chính những thứ mình đang thiếu.

Vì vậy, trước khi hỏi “đường nào sang Đức nhanh hơn?”, hãy nhìn mình sau ba năm và hỏi: nếu lúc đó không còn doanh nghiệp hiện tại, mình có đủ khả năng để tự tìm một nơi khác hay không? Với NDF, đó mới là phép so sánh đáng giá nhất giữa du học nghề và 18A 18B. Bởi sang được Đức mới chỉ là bước đầu; có đủ nghề, đủ kinh nghiệm và đủ khả năng để tự lựa chọn công việc của mình mới là thứ quyết định những năm sau.

Trung tâm tiếng Đức NDF rất vui được đồng hành cùng bạn trên hành trình chinh phục nước Đức!

TRUNG TÂM TIẾNG ĐỨC NDF

Địa chỉ: Tầng 2 Tòa nhà 285 Đội Cấn, Ba Đình, Hà Nội

Điện thoại: 0947 090 888

Văn phòng đại diện tại Đức: Bahnhofstr 37, 65510 Idstein, Deutschland

Điện thoại: 00491794395105

Website: www.ndf.vn 

FB: https://www.facebook.com/tiengduc/