Muốn đổi Ausbildung sau khi sang Đức: Hai trường hợp thực tế

Minh và Phương đều là học viên NDF và đều chỉ nhận ra những vấn đề của Ausbildung sau khi đã trực tiếp sang Đức làm việc. Nhưng hoàn cảnh ban đầu và cách hai bạn xử lý khi muốn thay đổi lại rất khác nhau.

Minh: Nghỉ Ausbildung khi chưa có nơi mới nhận

Minh sang Đức học nghề đầu bếp (Koch) tại đảo Rügen. Trước khi đi, Minh tự tìm hiểu và quen một người chuyên tìm đơn qua các hội nhóm trên Facebook. Qua các hội nhóm và những hồ sơ đã chia sẻ, người này tạo cho Minh cảm giác khá uy tín. Quá trình của Minh cũng được triển khai nhanh, không phải trải qua quá nhiều vòng phỏng vấn, hồ sơ lại chạy khá trôi chảy nên lúc đó mọi thứ tạo cảm giác đây là một cơ hội tốt.

Chỉ khi sang Rügen, Minh mới trực tiếp cảm nhận điều kiện sống tại nơi mình sẽ ở trong suốt quá trình học nghề. Khu vực của Minh khá hẻo lánh, có những đoạn đường không có đèn vào ban đêm và rất ít người qua lại. Trong khi đó, đặc thù công việc nhà hàng khiến Minh thường xuyên tan làm muộn. Sau một ngày đứng bếp kéo dài, bạn vẫn phải tự đi bộ về chỗ nghỉ trên những đoạn đường tối và vắng, có hôm còn bất ngờ gặp động vật hoang dã.

Công việc đầu bếp cũng nặng hơn nhiều so với hình dung ban đầu. Minh phải đứng và làm việc trong thời gian dài, tốc độ trong bếp nhanh, nhiều đầu việc phải xử lý liên tục. Khả năng tiếng Đức lúc đó lại chưa đủ để bạn luôn hiểu ngay yêu cầu trong công việc. Một môi trường vốn đã áp lực càng trở nên khó khăn khi vừa phải làm, vừa cố nghe và hiểu người xung quanh.

Điều khiến Minh hụt hẫng là trải nghiệm thực tế cách khá xa những gì bạn đã được giới thiệu trước khi sang Đức. Khi còn ở Việt Nam, có người tìm đơn và hỗ trợ hồ sơ. Nhưng đến lúc muốn rời nơi hiện tại, Minh mới nhận ra mình phải tự tìm hiểu gần như tất cả: tìm doanh nghiệp mới ở đâu, liên hệ thế nào, hợp đồng cũ phải xử lý ra sao, giấy phép cư trú có bị ảnh hưởng không và nếu chưa có nơi khác nhận thì mình có thể tiếp tục ở Đức thế nào.

Công việc nặng, điều kiện sống không phù hợp, khó khăn ngôn ngữ và những bất đồng trong quá trình làm việc khiến Minh căng thẳng kéo dài. Khi mâu thuẫn lên cao, bạn quyết định nghỉ dù chưa có doanh nghiệp mới thay thế.

Từ đây, tình thế thay đổi hoàn toàn. Trước khi nghỉ, Minh có một nơi học nghề không phù hợp nhưng vẫn còn hợp đồng. Sau khi nghỉ, nơi cũ không còn nhưng nơi mới cũng chưa có. Bạn vừa phải tự tìm doanh nghiệp mới trong khi tiếng Đức còn hạn chế, vừa lo quá trình đào tạo bị gián đoạn, hồ sơ cư trú và khả năng tiếp tục ở lại Đức.

Phương: Sang Đức mới nhận ra nghề điều dưỡng không như mình nghĩ

Phương sang Berlin học nghề điều dưỡng tại một cơ sở chăm sóc. Khác với Minh, Phương đã có sẵn đơn do người nhà hỗ trợ tìm. Có người thân tại Đức giúp bạn có thêm một điểm tựa khi phát sinh vấn đề: có người để hỏi ý kiến, chia sẻ tình hình và hỗ trợ những việc mà một học viên mới sang rất khó tự xoay xở ngay.

Trước khi đi, Phương từng hình dung điều dưỡng là một nghề ổn định, cơ hội việc làm tốt và sau khi hoàn thành Ausbildung có thể có mức thu nhập khá. Nhưng “ổn định” không đồng nghĩa với “việc nhẹ”. Chỉ khi trực tiếp làm, Phương mới cảm nhận được nghề này cần sức khỏe, sức bền và khả năng chịu áp lực lớn đến mức nào.

Công việc thực tế có những lúc phải hỗ trợ nâng, đỡ và di chuyển người bệnh không thể tự vận động; chăm sóc vệ sinh cá nhân cho bệnh nhân nặng; liên tục di chuyển và xử lý nhiều đầu việc trong một ca. Trong khi cơ thể đã mệt, người làm vẫn phải duy trì sự tập trung vì công việc liên quan trực tiếp đến sức khỏe và sự an toàn của người bệnh.

Rào cản tiếp theo là tiếng Đức. Trong môi trường điều dưỡng, hiểu “gần đúng” nhiều khi chưa đủ. Phương phải nghe và thực hiện yêu cầu của cấp trên trong một guồng công việc nhanh. Khi không hiểu chính xác hoặc thực hiện chưa đúng ý, bạn có những lần bị nhắc nhở, trách trực tiếp ngay tại nơi làm việc. Khó khăn ngôn ngữ cộng với cách giao tiếp thẳng khiến Phương ngày càng stress và bắt đầu cảm thấy cả sức khỏe lẫn năng lực hiện tại của mình có thể không đủ để theo nghề lâu dài.

Phương cũng nghĩ đến chuyện chuyển. Nhưng bạn không nghỉ ngay. Trong thời gian vẫn tiếp tục công việc, Phương trao đổi với người thân, hỏi những người có kinh nghiệm và tìm hiểu thêm các lựa chọn khác. Điều bạn cần xác định trước tiên là mình chỉ không phù hợp với cơ sở hiện tại hay thực sự không phù hợp với chính nghề điều dưỡng.

Hai trường hợp cùng bắt đầu từ mong muốn thay đổi Ausbildung nhưng dẫn đến hai tình thế rất khác nhau. Minh đã nghỉ khi phương án tiếp theo chưa hình thành, còn Phương vẫn giữ nơi hiện tại trong thời gian tìm hiểu mình thực sự cần thay đổi điều gì.

Vì sao nhiều người sang Đức rồi mới muốn đổi Ausbildung?

Vấn đề không hẳn nằm ở việc người học hoàn toàn không tìm hiểu trước khi đi, mà nhiều khi nằm ở những gì họ lựa chọn để tìm hiểu. Mức lương bao nhiêu, bao giờ xuất cảnh, thành phố nào, có chỗ ở hay không thường được hỏi rất kỹ. Trong khi những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống hàng ngày như công việc cụ thể, ca làm, đường từ nơi ở đến doanh nghiệp, yêu cầu thể lực, môi trường giao tiếp hay mức tiếng Đức thực sự cần dùng lại dễ bị xem nhẹ.

Một bản hợp đồng cũng khó giúp người học hình dung đầy đủ cảm giác khi phải làm công việc đó 8 tiếng mỗi ngày, nhiều ngày liên tục. Những câu như “nghề này ổn định”, “doanh nghiệp tốt”, “đơn này đi nhanh” hay “sau này thu nhập tốt” đều không thể thay thế việc tìm hiểu công việc thực tế.

Đây chính là lý do một lựa chọn hời hợt ở Việt Nam có thể phải trả giá rất đắt sau khi sang Đức. Không chỉ là “không thích thì đổi”. Người học có thể mất nhiều tháng sống trong căng thẳng, sức khỏe và tinh thần bị ảnh hưởng, phát sinh thêm chi phí, gián đoạn quá trình đào tạo và phải tự tìm lại doanh nghiệp trong một môi trường hoàn toàn khác Việt Nam. Nếu đã nghỉ chỗ cũ trước khi có nơi mới, vấn đề còn kéo sang cả giấy phép cư trú và khả năng tiếp tục ở lại Đức.

Đi được nhanh và đi được đúng là hai chuyện hoàn toàn khác nhau.

Đổi ngành Ausbildung: Quy định và thực tế khác nhau thế nào?

Về mặt quy định, việc đang học một nghề Ausbildung không có nghĩa người học bị buộc phải theo nghề đó bằng mọi giá. Cơ quan Lao động Liên bang Đức cũng đề cập đến trường hợp người học nhận ra nghề đã chọn không phù hợp và cân nhắc tiếp tục đào tạo trong một nghề khác.

Nhưng có hướng để thay đổi không đồng nghĩa với việc thực tế đổi ngành sẽ dễ dàng.

Muốn chuyển sang một nghề Ausbildung khác, trước hết người học phải tìm được một hướng mới thực sự khả thi. Điều đó thường đồng nghĩa với việc phải tìm được doanh nghiệp sẵn sàng nhận mình vào nghề mới, đáp ứng yêu cầu của vị trí đào tạo mới và xử lý lại những vấn đề liên quan đến hợp đồng, quá trình Ausbildung cũng như hồ sơ cư trú.

Với người nước ngoài, phần cư trú đặc biệt quan trọng. Giấy phép cư trú để học nghề theo §16a Luật Cư trú Đức gắn với mục đích đào tạo nghề. Luật có quy định về việc cho người học thời gian tối đa sáu tháng để tìm một nơi đào tạo khác trong một số trường hợp khi việc mất nơi đào tạo xảy ra vì lý do người đó không phải chịu trách nhiệm. Vì vậy, không thể hiểu đơn giản rằng cứ tự nghỉ Ausbildung thì mặc nhiên có sáu tháng để tìm ngành mới.

Thực tế còn khó ở chỗ doanh nghiệp mới phải đồng ý nhận. Không có quy định nào đảm bảo rằng sau khi bỏ một ngành, người học sẽ nhanh chóng tìm được doanh nghiệp trong ngành khác. Doanh nghiệp mới cũng có thể muốn biết vì sao Ausbildung trước bị chấm dứt và điều gì cho thấy lần lựa chọn này đã được cân nhắc kỹ hơn.

Đây còn liên quan đến văn hóa làm việc tại Đức. Hợp đồng và cam kết thường được coi trọng. Một doanh nghiệp đã dành vị trí đào tạo, thời gian hướng dẫn và nguồn lực cho một Azubi thì việc người học rời đi giữa chừng có thể trở thành vấn đề cần giải thích khi ứng tuyển vào nơi tiếp theo. Điều đó không có nghĩa đã từng nghỉ Ausbildung thì không thể được nhận nữa, nhưng cách người học nghỉ và thái độ trong giai đoạn trước khi nghỉ có thể ảnh hưởng đến cách doanh nghiệp tiếp theo nhìn nhận mình.

Vì vậy, khoảng cách lớn nhất nằm ở đây: trên giấy tờ có thể tồn tại hướng để đổi nghề, nhưng thực tế người học vẫn phải tự tìm được ngành mới, doanh nghiệp mới và xử lý được hồ sơ cư trú tương ứng. Chỉ cần một trong những phần này không đi tiếp được, kế hoạch chuyển ngành có thể bị dừng lại.

Khi muốn đổi ngành Ausbildung, đừng nghỉ ngay

Khi đã quá mệt với công việc hiện tại, phản ứng dễ nhất là muốn nghỉ càng nhanh càng tốt. Nhưng đây lại là thời điểm càng cần tránh quyết định vội vàng. Chính Cơ quan Lao động Liên bang Đức cũng khuyến nghị người học nên làm rõ mình sẽ làm gì tiếp theo trước khi bỏ Ausbildung.

Trước hết, không nên nộp đơn nghỉ ngay khi mới có ý định chuyển ngành. Muốn đổi và đã có một phương án chuyển khả thi là hai chuyện khác nhau. Trong thời gian vẫn còn hợp đồng, người học còn có vị trí đào tạo và nguồn thu nhập. Nếu nghỉ trước rồi mới bắt đầu tìm ngành khác, áp lực của mọi vấn đề sẽ dồn vào cùng một thời điểm.

Dù đã có ý định nghỉ, vẫn nên giữ thái độ làm việc chuyên nghiệp tại doanh nghiệp hiện tại. Không ai có thể chắc chắn mình sẽ tìm được một hợp đồng mới trong vài tuần hay vài tháng. Việc tự buông công việc, thường xuyên nghỉ, xảy ra xung đột hoặc thể hiện rõ thái độ “sắp nghỉ nên không cần cố gắng nữa” chỉ khiến tình hình bất lợi hơn. Trong văn hóa làm việc của Đức, cách một người thực hiện cam kết và kết thúc quan hệ công việc cũng ảnh hưởng đến mức độ tin cậy của họ.

Trước khi chuyển, cần làm rõ hồ sơ với cơ quan ngoại kiều (Ausländerbehörde) phụ trách nơi mình cư trú. Người học không nên chỉ tìm được một hợp đồng mới rồi mặc định rằng như vậy là đủ. Việc thay đổi mục đích hoặc nội dung đào tạo cần được xem xét trong hồ sơ cư trú cụ thể, vì vậy phải biết cơ quan ngoại kiều yêu cầu những gì và hồ sơ mới có được chấp nhận hay không.

Đặc biệt phải kiểm tra thời hạn cư trú còn lại trước khi quyết định nghỉ. Nếu giấy phép cư trú đã gần hết hạn mà người học lại chấm dứt Ausbildung hiện tại để bắt đầu tìm nghề mới, khoảng thời gian xử lý sẽ trở nên rất gấp. Doanh nghiệp mới chưa chắc tìm được ngay, hợp đồng mới cần thời gian, hồ sơ với cơ quan ngoại kiều cũng không phải lúc nào được giải quyết tức thì. Khi thời gian cư trú còn quá ít, việc nghỉ trước rồi mới bắt đầu chuẩn bị hồ sơ có thể đẩy người học vào tình thế rủi ro rất cao.

Tốt nhất, trước khi chấm dứt Ausbildung hiện tại, người học cần nhìn thấy tương đối rõ ngành tiếp theo là gì, doanh nghiệp nào có khả năng nhận, hồ sơ cư trú sẽ được xử lý ra sao và mình còn bao nhiêu thời gian hợp pháp để hoàn tất việc chuyển đổi.

Có nên sang Đức trước rồi không hợp thì đổi ngành sau?

Minh và Phương cho thấy một điều rất rõ: những gì chưa tìm hiểu kỹ ở Việt Nam không biến mất khi sang Đức. Ngược lại, sang Đức rồi mới sửa một lựa chọn nghề nghiệp thường khó và đắt hơn rất nhiều.

Người tìm đơn có thể giúp có hợp đồng. Người thân có thể giới thiệu doanh nghiệp. Một đơn vị hồ sơ có thể hỗ trợ thủ tục. Nhưng không ai có thể thay người học làm công việc đó mỗi ngày trong hai, ba năm Ausbildung.

Vì vậy, trước khi ký hợp đồng, điều cần tìm hiểu không chỉ là lương bao nhiêu, bao giờ được đi hay thành phố có đẹp không. Cần biết chính xác công việc hàng ngày là gì, yêu cầu thể lực ra sao, thời gian và ca làm thế nào, môi trường giao tiếp có phù hợp không và bản thân có thực sự muốn làm nghề đó lâu dài hay không.

Đổi ngành Ausbildung không nên được xem là một “đường lui” để lựa chọn đơn một cách vội vàng từ Việt Nam. Khi đã sang Đức, quyết định đổi ngành không còn chỉ là chuyện chọn lại nghề. Nó còn liên quan đến doanh nghiệp mới có nhận hay không, hồ sơ cư trú có được chấp nhận hay không và người học còn đủ thời gian để hoàn tất việc chuyển đổi hay không.

Nếu đã có ý định đổi ngành, điều quan trọng nhất không phải là nghỉ càng nhanh càng tốt. Hãy giữ nơi hiện tại trong khi chuẩn bị đường tiếp theo, làm rõ hồ sơ với cơ quan ngoại kiều và chỉ đưa ra quyết định khi đã hiểu mình sẽ đi đâu sau khi rời ngành cũ.

Trung tâm tiếng Đức NDF rất vui được đồng hành cùng bạn trên hành trình chinh phục nước Đức!

TRUNG TÂM TIẾNG ĐỨC NDF

Địa chỉ: Tầng 2 Tòa nhà 285 Đội Cấn, Ba Đình, Hà Nội

Điện thoại: 0947 090 888

Văn phòng đại diện tại Đức: Bahnhofstr 37, 65510 Idstein, Deutschland

Điện thoại: 00491794395105

Website: www.ndf.vn 

FB: https://www.facebook.com/tiengduc/